. اكنون وارد بحث در نقش مهم و مؤثر ايرانيان در علوم و فرهنگ اسلامى بشويم . هدف ما در اين كتاب توضيح نقش مؤثر ايرانيان در تدوين و تكوين علوم و فرهنگ اسلامى است . آنچه گفتيم از باب مقدمه بود و ذكر آن را ضرورى مىدانستيم . تكرار كرده و بار ديگر تأكيد مىكنيم كه تمدن اسلامى از هيچ قوم بخصوص نيست ، بلكه از آنِ اسلام و مسلمانان است ؛ هيچ ملتى حق ندارد آن را به نام خود قلمداد كند ، چه عرب و چه ايرانى و چه غير اينها ؛ هر ملتى حق دارد سهم خود را مشخص كند . قرائت و تفسير در ميان علوم اسلامى ، اولين علمى كه تكون يافت علم قرائت و پس از آن علم تفسير بود . علم قرائت مربوط به لفظ قرآن است كه چگونه خوانده شود ، و علم تفسير مربوط به مفاهيم و معانى كلام اللَّه مجيد است . در علم قرائت ، اصول و قواعد وقف و وصل و مدّ و تشديد و ادغام و غيره بيان مىشود . بعلاوه بعضى از كلمات قرآن كريم كه به شكلهاى مختلف قرائت شده است ، شكلهاى مختلف قرائت آنها بيان مىشود . صحابه قرآن را از پيغمبر اكرم مىآموختند . رسول اكرم بعضى از صحابه را مستقيماً تعليم مىدادند و آنان را كه قرآن را آموخته بودند مأمور تعليم برخى ديگر مىكردند . تابعين كه عصر رسول اكرم را درك نكرده بودند قرآن را از صحابه آموختند . در همين وقت بود كه گروهى متخصص قرائت و تعليم صحيح قرآن به وجود آمد و عامهء مسلمانان كه در اين هنگام زياد شده بودند و با حرص و ولع شديد به تعلم قرآن رو كرده بودند ، به اين متخصصان رو مىآوردند . اين متخصصان كيفيت قرائت خود را از ائمه يا از صحابه روايت مىكردند و هر كدام به نوبهء خود شاگردان و متخصصانى تربيت مىكردند كه در كتب تواريخ و تراجم ضبط شده است .